Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Σάρδεων κυρός Μάξιμος

Στη χορεία των κορυφαίων Ιεραρχών του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κων/πόλεως ιδιαίτερη θέση κατείχε όταν ζούσε εκεί ο μακαριστός Μητροπολίτης Σάρδεων κυρός Μάξιμος.

Ο αοίδιμος Μάξιμος, κατά κόσμον Σωτήριος Τσαούσης και μετέπειτα Χριστόπουλος γεννήθηκε την 7η Ιουλίου 1914 στο χωριό Αηδόνια (παλιό Στιζάχι) της επαρχίας Γρεβενών. Ήταν το τέταρτο παιδί της ευσεβούς οικογένειας του Χρήστου και της Τριανταφυλλιάς Τσαούση. Τα άλλα παιδιά τους ήταν η Βασιλική, η Αγγελική και ο Αθανάσιος.

Ο πατέρας του Χρήστος Τσαούσης εργαζόταν στην Κωνσταντινούπολη και ήταν ένας απ’τους καλούς μαστόρους - καλφάδες της εποχής του. Ο μικρός Σωτήριος είχε κλίση προς την ιεροσύνη και η μοίρα του εκεί τον οδήγησε.

Το 1919 αρρώστησε στην Πόλη ο πατέρας του και η μητέρα του αναγκάστηκε να πάει κοντά του. Στο χωριό έμειναν τα τρία μικρότερα παιδιά. Η μεγάλη αδελφή η Βασιλική, είχε παντρευτεί με τον Ευάγγελο Παπακώστα. Τα τρία παιδιά – Αγγελική, Αθανάσιο και Σωτήριο – τα πήρε και τα πήγε τον ίδιο χρόνο (1919) στην Πόλη, ο Χρήστος Πάλλας.

Στην Κων/πολη ο νεαρός Σωτήριος διδάχτηκε τα πρώτα γράμματα και είχε ήδη επιλέξει την μελλοντική πνευματική του πορεία, που κατευθυνόταν σαφέστατα προς τη διακονία της «Μητρός Εκκλησίας».

Μετά τις εγκύκλιες σπουδές του γράφτηκε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης. Κατά τη διάρκεια της φοίτησής του στη Σχολή διακρινόταν μεταξύ των συμφοιτητών του όχι μόνον ως αριστεύων στα θεολογικά μαθήματα, αλλά και ως χαρισματική προσωπικότητα, η οποία θα είχε τη δυνατότητα να αναλάβει υπεύθυνη εκκλησιαστική διακονία. Αποφοίτησε το 1937 ως αριστούχος από τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και τιμήθηκε με το σεμνό τίτλο του Διδασκάλου της Θεολογίας.

Ο τότε Μητροπολίτης Χαλκηδόνος και μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Μάξιμος Ε΄, βλέποντας τα εξαιρετικά προσόντα του νεαρού πτυχιούχου, τον προσέλαβε στην Μητρόπολη Χαλκηδόνος και τον χειροτόνησε ως διάκονο με το εκκλησιαστικό όνομα Μάξιμος, κατά τον Απρίλιο του 1938. Μάλιστα τον ονόμασε αρχιδιάκονο και ιεροκήρυκα της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκηδόνος, στην οποία υπηρέτησε «επί μίαν συναπτήν τετραετίαν». Διακρίθηκε για το ζήλο του, την εργατικότητά του, το εξαίρετο ήθος του και τα σπάνια κηρυγματικά προσόντα του.

Κατά τον Νοέμβριο του 1941 διορίστηκε, με εισήγηση του Μητροπολίτου Χαλκηδόνος, από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βενιαμίν Α΄ ως Υπογραμματέας της Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Στη θέση αυτή είχε την ευκαιρία να αναδείξει τα πλούσια πνευματικά χαρίσματά του, και σε σύντομο χρονικό διάστημα αποφασίστηκε η προαγωγή του στο υψηλό αξίωμα του Αρχιγραμματέα της Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Θρόνου (5 Οκτωβρίου 1944). Χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα αρχιμανδρίτης (9 Οκτωβρίου 1944).

Το 1946 και σε ηλικία 32 ετών χειροτονήθηκε Μητροπολίτης «της πάλαι ποτέ διαλαμψάσης Μητροπόλεως Σάρδεων» από τον Πατριάρχη Μάξιμο Ε΄. «Η εκλογή και η χειροτονία του δια την Ιεράν Μητρόπολιν Σάρδεων εις ηλικίαν 32 μόλις ετών απετέλει οπωσδήποτε εξαιρετικήν αναγνώρισιν των διαπεπιστωμένων πλέον πλουσίων προσόντων του, τα οποία είχον αποδειχθεί και διά του όλου έργου εις την Αρχιγραμματείαν της Αγίας και Ιεράς Συνόδου» λέγει ο Μητροπολίτης Ελβετίας Δαμασκηνός στη σελίδα 22 του βιβλίου «ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΣΑΡΔΕΩΝ ΜΑΞΙΜΟΥ ΣΥΛΛΟΓΗ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΚΕΙΜΕΝΩΝ».

Αγωνίσθηκε και μόχθησε για τη στήριξη και περιφρούρηση των απαράγραπτων δικαίων του Οικουμενικού Θρόνου και της Ορθοδοξίας. Ο Πατριάρχης Αθηναγόρας εκτιμώντας την εκκλησιαστική μόρφωσή του και τις αρετές του, επιθυμούσε πολύ να έχει μεταξύ των στενών συνεργατών του και συμβούλων του, τον Μητροπολίτη Σάρδεων Μάξιμο.

Συμμετείχε ως επίλεκτο μέλος της Πατριαρχικής αντιπροσωπείας σε σοβαρές ιστορικές αποστολές και Διασκέψεις και η συμβολή του ήταν μεγάλη για την επίλυση σπουδαίων ζητημάτων. Είναι γνωστή η συμμετοχή του στην Α΄ Πανορθόδοξη Διάσκεψη της Ρόδου (1961), όπου εργάστηκε υπεύθυνα σαν μέλος της Πατριαρχικής αντιπροσωπείας και «συνέβαλε τα μέγιστα εις την ευόδωσιν των εργασιών της Διασκέψεως δια της εκκλησιαστικής σοφίας και αρχιερατικής συνέσεώς του».

Για το πλούσιο συγγραφικό του έργο βραβεύτηκε από το ανώτατο πνευματικό ίδρυμα της χώρας μας, την Ακαδημία Αθηνών. Το ποιμαντικό τμήμα της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, το 1985 τον ανακήρυξε Επίτιμο Διδάκτορα της Θεολογίας. Ήταν γλωσσομαθής και πολλές φορές το Πατριαρχείο τον χρησιμοποίησε σε αποστολές στο εξωτερικό.

Μετά το θάνατο του Πατριάρχη Αθηναγόρα φερόταν ο επικρατέστερος διάδοχός του, αλλά η τουρκική κυβέρνηση δεν ενέκρινε την επιλογή του, με το αιτιολογικό ότι δεν γεννήθηκε στην Τουρκία.

Το Γενάρη του 1957 ευρισκόμενος στη Θες/νίκη, θέλησε να επισκεφθεί τη γενέτειρά του. Στις 26 ξεκίνησε με τη συνοδεία του από τη Θεσσαλονίκη, με σκοπό την επόμενη στις 27 να βρεθεί στα Αηδόνια να προσκυνήσει τους τάφους των παππούδων του και να ιερουργήσει στον Αϊ – Θανάση μαζί με τον αείμνηστο παπα – Παναγιώτη Ντώνα, ιερέα του χωριού. Δυστυχώς όμως οι άσχημες καιρικές συνθήκες τον ανάγκασαν να επιστρέψει, διότι χιόνιζε ασταμάτητα και το χιόνι είχε πιάσει αρκετά. Θυμάμαι - μαθητής γυμνασίου ήμουν τότε – που ήρθαν απ’ το χωριό ο πατέρας μου κι άλλοι άντρες στο Τσοτύλι με άλογα και άλλα υποζύγια για να υποδεχτούν και συνέχεια να οδηγήσουν το δεσπότη και τη συνοδεία του στα Αηδόνια. Ο κ. Παρισάς όμως που ήταν ξενοδόχος στο Τσοτύλι, τους γνωστοποίησε πως ο δεσπότης τηλεφώνησε και ειδοποιούσε ότι ήταν αδύνατη η μετάβασή του στο Τσοτύλι, λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών. Μετά απ’ αυτή την ατυχή συγκυρία, να μη μπορέσει να μεταβεί στη γενέτειρά του, το είχε παράπονο που η επιθυμία του δεν εκπληρώθηκε. Έτσι έλεγαν οι συγχωρεμένοι πια συγχωριανοί μας Αντώνης Νικόπουλος (συγγενής του) και Αντώνης Α. Ζησόπουλος που ζούσαν αρκετά χρόνια στην Πόλη και που είχαν στενές σχέσεις μαζί του.

Αφού πέρασαν δεκατρία χρόνια, το καλοκαίρι του 1970 ο Θεός τον αξίωσε να επισκεφθεί τη γενέτειρά του. Τον συνόδευαν ο αρχιτέκτονας – καθηγητής της Ι. Θεολογικής Σχολής Χάλκης κ. Αριστείδης Πασαδαίος καθώς και ο καταγόμενος από τη Δαμασκηνιά Βοΐου καθηγητής τότε της ως άνω Σχολής κ. Αλέξανδρος Μπακαίμης. Όσοι είχαμε την τύχη να τον υποδεχθούμε στο μεσοχώρι (πλατεία του χωριού) μείναμε κατάπληκτοι απ’ το παράστημα του, την επιβλητικότητά του, το ήθος του, την απλοϊκότητά του, το μεστό και αλάθητο λόγο του, αλλά και τη φοβερή μνήμη του. Σαν κατέβηκε απ’ το τζιπ στο καλντερίμι τότε, έξω απ’ την αυλή του Σχολείου, γνώρισε κάποιους συγχωριανούς χωρίς δυσκολία, οι οποίοι παλιότερα ήταν στην πόλη και εργάζονταν ως οικοδόμοι, όταν ο Μάξιμος ήταν νέος και σπούδαζε εκεί. Θυμάμαι, όταν προηγήθηκαν οι γέροντες και οι γερόντισσες να τον καλωσορίσουν, απευθύνθηκε στον μπάρμπα- Γιάννη τον Παπανικολάου – Θανασαίου ο οποίος ήταν μεγαλύτερός του στην ηλικία κατά δέκα και πλέον έτη λέγοντάς του: «Ε! μπαρμπα – Γιάννη, αναλλοίωτος παραμένεις». Όλοι απόρησαν πώς μετά από πάροδο τεσσάρων δεκαετιών συγκρατούσε φυσιογνωμίες και ονόματα συγχωριανών μας, που προφανώς πέρασαν απ’ το σπίτι του στην Πόλη.

Στη συνέχεια τον συνοδεύσαμε μαζί με τον εφημέριο παπα – Παναγιώτη Ντώνα και τη θεία του Μητροπολίτη Δέσπω Τσαούση στους τάφους των προγόνων και παππούδων του, όπου έψαλε τρισάγιο σε ατμόσφαιρα θρησκευτικής κατάνυξης και σεβασμού. Βαθιά χαραγμένες στη μνήμη μου θα μένουν όχι μόνο η μορφή του, αλλά και η ευγλωττία του και η προσήνειά του.

Το γεγονός της επίσκεψής του σχολιάσθηκε ευμενώς στο χωριό, απ’ όλους τους κατοίκους καθόσον ο διακεκριμένος και με διεθνή ακτινοβολία Ιεράρχης του Φαναρίου τιμούσε την ιδιαίτερη πατρίδα του. Οι μεγαλύτεροι και οι συνομήλικοί του, ιδίως εκείνοι που είχαν ξενιτευτεί στην Κων/πολη και δούλευαν ως ντουβαρτζήδες, (μαστόροι και καλφάδες), συζητούσαν στην πλατεία για την οικογένειά του καθώς και για την προσφορά και το έργο του στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Τότε πράγματι όλοι οι Αηδονιώτες νιώσαμε ιδιαίτερη περηφάνια, γιατί ένα τέκνο του χωριού μας αναδείχθηκε σε κορυφαία Αρχιερατική Μορφή του Οικομενικού Πατριαρχείου της Κων/πόλεως.

Απεβίωσε στην Κωνσταντινούπολη από καρδιακή προσβολή στις 30 Δεκεμβρίου 1986 και θάφτηκε στη Ζωοδόχο Πηγή Βαλουκλή. Η μνήμη του τιμήθηκε στα Αηδόνια με Αρχιερατικό Μνημόσυνο του τελέσθηκε στις 9 Αυγούστου 1987 με τη φροντίδα του εκκλησιαστικού συμβουλίου και του Συλλόγου Αηδονιωτών «Η ΕΝΩΣΗ». Στην ενοριακή εκκλησία του Αγίου Αθανασίου μετά την Αρχιερατική θεία Λειτουργία ακολούθησε το Αρχιερατικό Μνημόσυνο, προεξάρχοντος του Σεβασμιοτάτου Μητροπολίτου Γρεβενών κ. Σεργίου με βοηθούς τον διάκο της Ιεράς Μητροπόλεως και τον Ιερέα του χωριού παπα - Θωμά Γάκη. Μετά το τέλος του Μνημοσύνου μίλησαν για τον εκλιπόντα ιεράρχη ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σέργιος, ο συγχωριανός μας δικηγόρος – δημοσιογράφος και σήμερα βουλευτής της Ν.Δ. της Α΄ Θεσσαλονίκης κ. Κων/νος Γκιουλέκας και ο καθηγητής τότε της παιδαγωγικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης και πρώην καθηγητής της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης κ. Αλέξανδρος Μπακαίμης από τη Δαμασκηνιά Βοίου.

Οι Αηδονιώτες ανήγειραν προς τιμήν του προτομή στο χώρο έξω από την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου. Η προτομή ανηγέρθη υπό την καθοδήγηση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γρεβενών κ.κ. Σεργίου, με τη συνεργασία του εφημέριου παπα - Θωμά Γάκη και του Συλλόγου Αηδονιωτών και με την οικονομική ενίσχυση του Υπουργείου Μακεδονίας – Θράκης.

Στις 28 Μαΐου 1999, με Βυζαντινή μεγαλοπρέπεια η Α.Θ. Παναγιότης ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος ο Α΄, συνοδευόμενος από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Χριστόδουλο και άλλους σεπτούς Ιεράρχες, τέλεσε ενώπιον πολιτικών και στρατιωτικών Αρχών και πλήθους κόσμου τα αποκαλυπτήρια της προτομής του αοιδίμου Μητροπολίτου Σάρδεων κυρού Μαξίμου. Ήταν ένα γεγονός ιστορικής σημασίας για το χωριό μας και ευρύτερα για την περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας.

Γι’ αυτό ας είναι αιωνία η μνήμη του αειμνήστου Μητροπολίτου Σάρδεων Μαξίμου στις καρδιές όλων των Αηδονιωτών αλλά και όλων των Δυτικομακεδόνων.

"Ντερόπουλος Χριστόφορος, Συνταξιούχος Δάσκαλος.