Xριστούγεννα

Τα παλιά τα χρόνια , τότε που η ελληνική ύπαιθρος, έσφυζε από ζωή και δεν είχε συρρικνωθεί πληθυσμιακά, στο χωριό μας όπως και σε όλα τα χωριά της Δυτικής Μακεδονίας επικρατούσαν όμορφα έθιμα.

Γουρνοχαρά

Σε κάθε σπίτι τις Παραμονές των Χριστουγέννων γίνονταν η σφαγή του χοίρου. Πολλούς μήνες πιο νωρίς πριν απ’ τα Χριστούγεννα, κάθε οικογένεια έτρεφε στο κουμάσι το χοίρο για να τον σφάξει το Δεκέμβριο μήνα κοντά στα Χριστούγεννα. Έπρεπε να έχει στις γιορτινές μέρες και για τον υπόλοιπο χειμώνα, το κρέας, το λίπος, τις τσιγαρίδες, τα λουκάνικα και τον καβουρμά.

Όλα τα μέλη της οικογένειας συμμετείχαν στη διαδικασία – ιεροτελεστία της σφαγής του χοίρου. Από το γδάρσιμο και το τεμάχισμα του παστού για τις πατροπαράδοτες τσιγαρίδες και την τηγανιά, μέχρι το φτιάξιμο των λουκάνικων και του καβουρμά, όλη η φαμίλια (παππούς, γιαγιά, γονείς και παιδιά) βρίσκονταν στο πόδι και βοηθούσαν με μεγάλη χαρά και κέφι, για να είναι τελειωμένες όλες οι δουλειές και καθαρό το σπίτι στη μεγάλη γιορτή της γέννησης του Χριστού. Όλη αυτή η διαδικασία συνοδεύονταν από γλέντι, από χαρά, γι’ αυτό έλεγαν ότι στο σπίτι είχαν «γουρνοχαρά» το διήμερο συνήθως που κρατούσε η διαδικασία.

Στις μέρες μας το έθιμο αυτό αναβιώνει τη Δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων στο μεσοχώρι, όπου συγκεντρώνεται όλο το χωριό για να γλεντήσει και να θυμηθεί.

Κόλιαντα

Πολύ νωρίς πριν χαράξει, την παραμονή των Χριστουγέννων, τα παιδιά γύριζαν στα σπίτια και έλεγαν τα κάλαντα, έχοντας το καθένα τη τζιομπανίκα στο χέρι και τον τορβά στον ώμο, για να βάζουν μέσα τις κουλούρες, τα κάστανα, τα καρύδια, τα αμύγδαλα, τα κυδώνια και τα φιρίκια που θα τους έδιναν οι νοικοκυρές.

«Χριστούγεννα Πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου……»

«Καλήν ημέραν άρχοντες αν είναι ορισμός σας…..»

«Κόλλιντα μπάμπω μ’ κόλλιντα κι μένα μπάμπω μ’ κλούρα. Αν δε μι δώσεις κόλλιντα, δος μ’ τη θυγατέρα σ’……».

Αλίμονο στο σπίτι και στο νοικοκύρη που δεν θα άνοιγε να δεχτεί τα κολλιαντρούλια.

«Του κασιδιάρη τ’ άλογο στη βατσινιά δεμένο, τα καραμούζια το τρωγαν κι αυτό μον’ καμαρώνει».

Ήταν ντροπιαστικό ν’ ακουστεί αυτό το ταπεινωτικό τραγούδι. Γι’ αυτό σε κάθε σπίτι οι Αηδονιώτες δέχονταν μετά χαράς τα κολλιαντρούλια. Ιδιαίτερη εντύπωση προξενούσαν τα μικρούλικα παιδάκια – τα νήπια – που γύριζαν την ημέρα των καλάντων στα σπίτια και έλεγαν με τις παιδικές φωνούλες το τραγούδι:

«Τα σχαρίκια ουρανέ, Φάσκιωσιν η Παναγιά Έκαμι χρυσό πιδί Κι οι αγγέλοι χαίρουντι. Τα δαιμόνια σκάζουν Σκάζουν κι πλαντάζουν Τα σίδερα τραντάζουν». ΚΟΛΙΝΤΑ

Πρωτοχρονιά

Την Πρωτοχρονιά όλοι οι Αηδονιώτες μεγάλοι και μικροί, πηγαίνουν στη δοξολογία για το νέο έτος, για να είναι η χρονιά καλή και δημιουργική.

Το μεσημέρι, στρώνονται όλοι γύρω από το γιορτινό τραπέζι και τρώνε την παραδοσιακή βασιλόπιτα που με τόσο μεράκι και τέχνη έχουν κάνει οι νοικοκυρές. Όποιος βρίσκει το «φλουρί», θεωρείται καλότυχος και ευλογημένος. Μετά το πρωτοχρονιάτικο τραπέζι όλοι οι άντρες του χωριού, μεγάλοι και μικροί, με μπροστάρη τον ρούγκο, τη νύφη, το γαμπρό και τους τσολιάδες, γυρνάνε από σπίτι σε σπίτι και τραγουδούν τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς, με πολλές ευχές για να πάει καλά και η καινούργια χρονιά. Σε κάθε σπίτι και το ανάλογο τραγούδι:

«Η μάνα που έχει έναν γιο, τον μόνο κανακάρη, τον έλουζε, τον χτένιζε, στον δάσκαλο τον στέλνει………»

«Μέσα σε τούτην την αυλή τη μαρμαροστρωμένη Εγώ έχω χίλια πρόβατα και πεντακόσια γίδια………»

«Κίνησε ο νιος ο νιούτσικος να πάει να αρραβωνιάσει, Κι ουδέ το ρούχο του έπαιρνε κι ουδέ την αρραβώνα………»

«Εδώ έχω κόρη όμορφη ξανθιά, γαλανομάτα Της τάζουν γιο το βασιλιά………»

«Ξενιτεμένο μου πουλί και παραπονεμένο, Η ξενιτιά σε χαίρεται και εγώ έχω τον καημό σου………»

«Αφέντη μου πρωτίμητε και πρωτοτιμημένε Πρώτα ο Θεός σε τίμησε κι ύστερα ο κόσμος………»

«Γραμματικός εκάθονταν σε πράσινο λιβάδι Έγραφε και κοντίλιαζε με εννιά λογιών μελάνια………»

«Κυρά καλή, κυρά αργυρή, κυρά μαλαματένια Κυρά μ’ όταν στολίζεσαι στην εκκλησιά να πάεις………»

Τραγούδια βγαλμένα από τη ζωή, την καθημερινότητα, τραγούδια για τα παιδιά, τον κτηνοτρόφο, για τον νέο και τη νέα που τώρα θα ξεκινήσουν την καινούργια τους ζωή, για τον παπά και το δάσκαλο, για τη νοικοκυρά, τραγούδια για τον πόνο της ξενιτιάς και πολλά άλλα, που έκλειναν πάντα με μια ευχή

«Έχετε γεια, έχετε γεια και τώρα και του χρόνου».

Αποκριές

Το βράδυ της Κυριακής της Τυροφάγου, λίγο πριν το δείπνο, κάθε οικογένεια έκανε το έθιμο του «χάσκαρη».

Σ’ ένα αβγό βραστό περνούσαν με μια βελόνα ένα ράμμα (κλωστή) και το ράμμα το έδεναν σ’ ένα αδράχτι.

Ο παππούς ή ο πατέρας το κουνούσε ρυθμικά μερικές φορές από κάθε άτομο της οικογένειας μπροστά από το στόμα. Όποιος κατόρθωνε και το άρπαζε με τα δόντια θα ήταν ο τυχερός της χρονιάς. Ήταν δύσκολο να κατορθώσει κάποιος να το αρπάξει.

Μετά το δείπνο οι Αηδονιώτες έβγαιναν για το άναμμα των «φανών» (κλαδαριές από τσάκνα). Πολλοί ντύνονταν καρναβάλια και όλοι μαζί χόρευαν και τραγουδούσαν γύρω από τους φανούς και αλληλοπειράζονταν απαρεξήγητα.